Estimata S-ro Anselmo,

Leginte vian artikolon, ŝajnas al mi ke vi miskomprenis la manieron, laŭ kiu kunmetado funkcias en E-o, eble ĉar, kiel multaj, vi imagas E-on aglutina lingvo. Kiel mi montris en mia artikolo Esperanto, ĉu eŭropa aŭ azia lingvo? (Roterdamo: UEA, Esperanto-Dokumentoj; eble disponebla nun nur en la angla versio Esperanto – European or Asiatic Language?, Esperanto documents 22A, Rotterdam: UEA, 1981), lingvistika analizo montras, ke E-o estas pli izola ol aglutina: vortfarado, uzo de prepozicioj, subordigitaj propozicioj, ktp, funkcias multe pli kiel en la ĉina ol kiel en la aglutinaj lingvoj. Tial, dum la unua elemento de kunmetita substantivo povas esti ia "genitivo" (tiu terminologio tute ne taŭgas por lingvo, kiu ne funkcias kiel la hind-eŭropaj), ĝi povas esti ankaŭ io alia. Pro tiu nedifiniteco de la unua elemento de kunmetaĵo, virbovo tute ne estas escepto, sed vorto normale formita (komparu kun la ĉina: niu, "bovo", gong, "virseksa besto" > gongniu, "virbovo"). Tial ankaŭ vangofrapi kaj piedbati estas normalaj vortoj. Fakte, tiuj esprimoj ekzistas de tre longe en la lingvo, kaj ĝi perfekte funkcias uzante ilin.

Zamenhof havis ege fortan kaj delikatan lingvan senton kaj intuicion. Realisma, li allasis egan liberecon en la kunmetado, sciante, ke tiel li havigos al la homaro lingvon flekseblan, liberan je la rigideco, kiun enkondukus absoluta rigoro, kaj kiu steriligus la krean efikon de la uzado, de la natura evoluo. Historio montris lin prava, dum Ido mortis pro tiu strebo al centprocenta rigoro.

Pro tiu atento al ĝusta ekvilibro inter necesa kaj sufiĉa rigoro, Zamenhof intence ne difinis la rilaton inter la eroj de kunmetita vorto. Li fidis, ke tiaj vortoj kompreniĝos kiel tutaĵoj, en kiuj la du aŭ pluraj eroj kunformas koncepton pli intuicie ol analize kompreneblan. Tial li uzis vortojn kiel kortuŝi, korpremata, fiŝkapti, almozdoni, verdire, okulfrapi, kaj multajn aliajn simile konstruitajn. Se via kompreno pri vortfarado estus ĝusta, ne eblus klarigi la jenajn du frazojn de Zamenhof: la liton ŝi ordofaris per du kusenoj kaj lana kovrilo kaj en la ŝranko ŝi ordometis kelke da teleroj. Kiel vi komprenus fervojo (ne estas genitivo, sed vojo el fero)? Vaporŝipo (ne estas ŝipo de vaporo, nek ŝipo el vaporo)? Fulmotondro (ne estas tondro de fulmo)? Ankaŭ adorkliniĝi, kiun Zamenhof multe uzis en sia traduko de la Biblio, formiĝis simile al fulmotondro kaj scipovi, do tute normale. En la ĉina similaj kunmetoj abundas (ekzemple shuoxiao, "diri" + "ridi", bangzhu "helpi" + "subteni"). Estas vere, pri tio mi konsentas kun vi, ke scipovi estas 'senbezona', sed ĝi estas tipa esperantaĵo per tio, ke ĝi estas kompromisa formulo inter la germana (kännen Sie Esperanto?) kaj la franca (savez-vous l'espéranto?), iom kiel najtingalo estas kompromiso inter la angla kaj germana formoj de la vorto.

Via devojiĝo disde la norma, kutima lingvo, eble radikas en tio, ke vi senkonscie lasas la okcidentajn lingvokutimojn influi vin. En niaj lingvoj objekto fariĝas "genitivo" kiam oni transiras de verbo al substantivo: studi lingvon > studado de lingvo. Sed en lingvostudado, "lingvo" ne estas genitivo, nek akuzativo, ĝi estas ero, en kompakta esprimo, kiun la cerbo komprenas tutece, sen devi analizi la rilaton inter la du "vortoj". Kunmetado estas unu el la malmultaj, sed gravegaj, punktoj, en kiuj E-o ne difinas rigore la rilatojn, same kiel ĉe la prepozicio je, la finaĵo -aŭ, la sufikso -um-, aliaj atestoj pri la graveco, kiun Zamenhof atribuis al io absolute malpreciza kaj sekve favoranta flekseblecon kaj vivantecon meze de cetere plej rigora lingvo. Tiuj elementoj rolas kiel la ŝercisto (joker) en kartludo, kiel la senlitera peceto en Skrablo, kiu povas anstataŭigi iun ajn alian literon. En lingvostudado, la signifo estas "la fakto studi lingvon", kaj ĉiuj tuj komprenas ĝin tiel, eĉ se ni ne povas kompreni kial. En nia cerbo, lingvo funkcias laŭ statistiko kaj probableco, do ankaŭ laŭ sana prudento, plus, kompreneble, la kunteksto. Pro tiuj faktoroj neniu normala riskas miskompreni piedfrapi, okulfrapi kaj vangofrapi. Unuafoje frontanta al tiaj esprimoj, nia cerbo en milono de sekundo starigas al si la demandon: "Kiu senco estas la plej probabla?" kaj same fulmrapide respondas. Poste, la plurfoja renkonto de la vorto en diversaj ĉirkaŭtekstoj, ĉiam kun la sama signifo, fiksas ĝin en la memoron definitive. Akcepti similajn formojn en la lingvon estis, el psikoneŭrologia kaj lingvistika vidpunktoj, agi tute saĝe.

Fakte, en multaj el la kazoj, en kiuj vi vidas esceptojn, mi vidas intervenon de la analogio, kiu tiom gravas por vi. Analogie al peto / peti aperas pardonpeto / pardonpeti. Verŝajne, nekonscie, la transiro pasas tra la participo: militrifuzanto > militrifuzi, almozpetanto > almozpeti. Multaj vortoj tiutipaj estas delonge tradiciaj, kiel voĉdoni, fortostreĉi, ktp. Miaopinie, ili estas bone formitaj, ili igas la lingvon vigla kaj tute ne malhelpas perfektan interkompreniĝon. Ni povas danki al Zamenhof, ke li iniciatis ilin.

Vi diras: "Ĉu oni tabue kaŝu la veron pri la kreskanta nombro de esceptoj en lingvo, kiun oni programis por ke ĝi estu senescepta?" (subtitolo de via artikolo). Via koncepto pri esceptoj estas ege subjektiva. Ili estas evidente esceptoj por vi, sed, kiel mi ĉi-supre montris, por mi ili same evidente ne estas esceptoj. Escepto rilatas al regulo, sed la regulo pri kunmetado aŭ vortfarado, al kiu vi konstante referencas, neniam ekzistis en E-o. Zamenhof ne menciis ĝin kaj ne aplikis ĝin, li esprimis sin alimaniere. Ekzemple li dekomence uzis bonvoli kaj bontrovi. La kolektivo, kiu alprenis la lingvon de li proponitan, kaj kiu, uzante ĝin en plej diversaj cirkonstancoj, vivigis ĝin, neniam konsideris, imagis aŭ sekvis la regulon, laŭ kiu vi taksas formon escepta aŭ ne. Por ĝi, dikfingro neniam estis "dika fingro" aŭ "fingro de diko", same kiel orfiŝo ne estas "fiŝo el oro" aŭ "fiŝo de oro", sed speco de fiŝo (refoje sin trudas komparo kun la ĉina: jinyu, "orfiŝo", jinde yu, "ora fiŝo", t.e. juvelo aŭ alia ornamaĵo el oro kun la formo de fiŝo). La regulo, kiu ŝajnas al vi evidenta, estas elpensaĵo via. La esceptoj, kiujn vi citas, do ne estas esceptoj el tio, kion la e-istoj kaj la lingvistoj nomas Esperanto.

Kiam vi diras (IE n-ro 135, p. 3), ke en la franca, oni diras maisonnette, ne ettemaison, vi mistrafas, same kiel kun la alilingvaj ekzemploj pri tiu punkto: ne havas sencon apliki al la franca, nederlanda, pola ktp strukturojn el lingvo de tute alia kategorio, kun tute alia funkciado. Dum en E-o mia estas regule derivita de mi, en la franca oni ne diras jeïque maison, oni diras ma maison; ankaŭ en aglutinaj lingvoj oni ne derivas mia de mi laŭ tute regula farmaniero: en la turka, "mia domo" estas evim, (ev, "domo"), dum "mi" estas ben. Kontraste, en la ĉina, "mia" (wo) estas formita el "mi" (wo) per la genitiva-adjektiva-rilatiga finaĵo -de, simile al E-o.

Verŝajne etburĝo, etindustrio, ktp, formiĝis laŭ la leĝo de ĝeneraliga asimilado, deire de etfingro. Necesis distingi inter fingreto kaj la plej malgranda el niaj fingroj. Analogie al dikfingro formiĝis etfingro. Kiam vorto iĝis unufoje prefiksa, kontentige por la lingvouzantoj, estas multaj ŝancoj, ke ĝi prefiksiĝos ankaŭ en aliaj oportunaj kazoj. Tio okazis kun et, kiu, prefikse, havas alian nuancon. Etburĝo ne estas burĝeto, kaj etindustrio ne estas industrieto. La franca "petit bourgeois" estas teorie dusenca (praktike ne, ĉar oni neniam uzas ĝin en la senco de burĝeto, "bourgeois de petite taille"). Estas en et uzata prefikse ia referenco al amplekseco, kiu tute ne ekzistas en la sufikso. Kiu ne sentas la nuancojn, kiuj distingas inter la eta princo, la etprinco kaj la princeto, tiu ne asimilis komplete la subtilaĵojn de la lingvo. Sed egale ĉu oni sentas ilin aŭ ne, tiuj nuancoj ekzistas kaj estas perceptataj de la plimulto: ili do havas sian lokon en la lingvo.

Tiu prefiksa uzo de "adjektiva radiko" estas ofta ĉe Zamenhof dekomence: plenluno, plenpovo, plenmano, plentago estas zamenhofaj, same kiel grandsinjoro, kiu troviĝas eĉ en la Proverbaro: inviti grandsinjoron, perdi baldaŭ la oron. La ordinara lingvo uzas tiun eblon tute prave, laŭ mia opinio: sovaĝporko ne estas sovaĝa porko, nek sekpruno seka pruno. La lingvo perdus multon el sia riĉeco kaj fleksebleco, aŭ devigus al multe pli granda memorstreĉo (ĉar necesus anstataŭigi tiujn facile memoreblajn vortojn per novaj radikoj), se ĝi rezignus tiun tipon de vortfarado, kiun ĝi havis dekomence kaj kiu prezentas neniun malavantaĝon, kiel montris jarcento da uzado.

Lingvo ekzistas nur kiel io kolektiva, komuna, kun akordo de la plej multaj uzantoj pri la plejmulto el la lingvaj ecoj kaj eroj. Vi ne povos influi evoluon, kiu estas portata de centmiloj da homoj kaj de multaj jardekoj. Persone, mi kredas, ke via strebado estas vana. Nu, mi ne pretendas, ke mi pravas. Historio decidos. Mi fidas ĝin, same kiel mi fidas la memekvilibrigajn fortojn de la lingvo, kiu fariĝis sufiĉe memstara por ne plu dependi de unuopuloj.

Publikigante vian artikolon, vi prenis sur vin respondecon, ĉar vi povas influi homojn, kiuj ne sufiĉe kompetentas pri la lingvo por rimarki, ke vi konstante aludas al regulo, kiu fakte ne ekzistas. Eble estus honeste, ke tiuj, kiuj legis vian tekston, ricevu ankaŭ mian respondon, por ke ili povu decidi, al kiu tipo de lingvo ili aliĝos, konante ambaŭ argumentarojn.