|
En 1944 maturis la grundo por la ideo fondi "en la nuna aŭtuno" Proksim-Orientan Esperanto-Ligon (PROEL). La iniciatinto, Natan Ben-Cion Ĥavkin el Jerusalemo, proponis kiel portempan sekretarion s-ron Megalli el Egiptio, kaj en la revuo Esperanto Internacia esprimiĝis la espero, ke ĉiuj samideanoj en la Proksima Oriento kaj Nord-Afriko interrilatos kun li.i Ĥavkin celis ĉefe la taskon propagandi Esperanton inter la arablingvanoj, kun sidejo en Kairo kaj kun laŭstatute difinitaj personoj kiel estraranoj. Oni planis la unuan renkontiĝon de PROEL por decembro 1944 en Kairo. Kaj PEL kaj EEA informis pri tio aparte al IEL. Ambaŭ asocioj jam petis subtenon de IEL, sed la respondo estis, ke 'ŝlosiloj' judaj kaj arabaj jam ekzistas, kaj ke plia helpo povos esti traktata de la Estraro nur post la milito.1 ii Tamen, Kohen-Cedek kontraŭis, ne la ideon, sed ĝian evektivigeblecon. En akra kritika artikolo li argumentis, ke malgraŭ tio, ke la celoj kaj taskoj de ambaŭ asocioj, nome, disvastigi la scion pri la esperantaj idealo kaj movado, estas tute identaj, ekzistas teknikaj baroj al tio, kaj krome la komuna organizo ne necesas, ĉar la landaj asocioj jam okupiĝas pri propagando. Li starigas retorikajn demandojn kiel: Kie estu la sidloko de la komitato, ĉu en Kairo, ĉu en Jerusalemo? Kiu prezidu la kunsidojn? Kiamaniere oni aranĝu la elektojn de la Estraro? Kial aktivulo devas partopreni la laboron de kvar organizoj: sia urba grupo, landa asocio, nova interlanda PROEL, kaj la internacia IEL? Tio nur signifus dispolvigi senrezulte la energion de ĉiu membro. Li resumas la kritikon dirante, ke la afero estas nerealigebla, estante sensencaĵa absurdo. Anstataŭe Kohen-Cedek proponis en sia artikolo, ke ambaŭ centraj komitatoj, de EEA kaj de PEL, foje renkontiĝu ie ajn, por fondi komunan ag-ordon kaj difinu laborplanon, ke ambaŭ centraj komitatoj starigu laŭ sia elekto komunan Oficejon, kies tasko estu plenumi la ellaboritan planon. La Oficejo preparu la eblon kunvoki Universalan Esperantan Kongreson en la Proksima Oriento, kaj la sidejo de la Oficejo estu po du jaroj en ĉiu ĉefurbo laŭvice. Interesa propono lia estis, ke la Oficejo eldonu komunan bultenon. La palestinan parton redaktu PEL-ano, kaj la egiptan EEA-ano.iii Persone, estis portempa streĉo inter Kohen-Cedek kaj la de li admirata, 30 jarojn pli aĝa, Ĥavkin, rezulte de la malkonsento inter la du pioniroj. La projekto elvokis 'ŝercriproĉojn' flanke de Kohen-Cedek, rilate al Ĥavkin. Ĥavkin nur ridetis, sed en Kairo oni ofendiĝis.iii Post tiu polemiko, la nomo PROEL estas nenie plu dokumentata.  
La nuligita vojaĝo al Egiptio.
La vaste legata hebrea ĵurnalo Ha’arec raportis pri la Kongreso de Palestina Esperanto-Ligo en Jerusalemo, la 1-an kaj 2-an de aprilo 1945, i.a. pri ĉeesto de 40 delegitoj el la tuta lando, "judoj kaj araboj". Ĝi ankaŭ raportas pri saluto nome de la Egiptiaj esperantistoj, fare de pola gasto el Egiptio.iv Tiu estis la pol-armea majoro Roman Fiedorowicz. Li portis publike salutojn de amikoj, kiuj ne povis veni: Nassif Mahrus, Megalli kaj Nassif Issac, kaj de diversnaciaj soldatoj servantaj en Egiptio. Fine li parolis pri la granda sukceso de EEA lastatempe, kies unu el la gravaĵoj estas, la amikaj rilatoj starigitaj inter la Mezorienta Esperantistaro.v Estis laŭtlegataj salutleteroj, i.a oficiala letero de EEA, kaj de N. Mahrus el Egiptio.vi Anastas estis inter la salutantoj de la Kongreso, kaj paroladis "nome de la Arabaj Esperantistoj", kiel li diris. Pli poste li estis elektita vicprezidanto por Bet-Leĥemo, kiel unu vicprezidanto elinter kvar.vii
La kongreso akceptis i.a. decidon, postulantan kunvoki la unuan postmilitan Universalan Kongreson en
Jerusalemo.iv Temas ja pri urbo sankta kaj por judoj kaj
por araboj, kun tiam pli-malpli egala loĝantaro de la du popoloj. Efektive, la propono al IEL estis
farita ripete, kiel pruvas rifuzletero de IEL jam de septembro de la antaŭa jaro 1944, kun la argumento,
ke la unua postmilita UK devos esti en lando kiel eble plej centra en
Eŭropo.ii Menciindas, ke sugesto kunvoki UK-on en
Jerusalemo estis farita jam en 1926 (!) dum la Edinburga UK, fare de D-ro Emanuel Olsvanger.
La dua Egiptia Esperanto-Kongreso okazis la 15-an kaj 16-an de decembro 1945, en la nacia Y.M.C.A., Kairo. En foto akompananta la raporton en Esperanto Internacia videblas ĉ. 50 gesamideanoj, inkluzive infanojn. La programon, kiu inkluzivis i.a. teatraĵon kaj ekskurson al la piramidoj, ĝuis ankaŭ la juda gastino el Palestino, Lea Rousseau.ix Gastoj vojaĝadis ankaŭ en la inversa direkto: komence de 1945 venis al Jerusalemo Mahrus el Fayoum, Egiptio. Gesinjoroj Tejtel aranĝis por li gastakcepton, kun preskaŭ la tuta jerusalema samideanaro.x Ĝis la fino de la dua mondmilito, la mezorientaj e-istoj havis aliajn zorgojn ol la lokan interetnan konflikton. Nur post la fino de la mondmilito troveblas en la esperanta gazetaro eĥoj pri la konflikto, kvankam ĝi ekzistis longe antaŭe. Tiel skribas s-ano Eliezer Wurzel el Palestino al fora Meksikio en oktobro 1945: "La popoloj de Proksima Oriento jam elreviĝis de sia letargio, kaj postulas sian rajton kiel popoloj kaj kiel homoj. Persujo, Irako, Sirio, Egiptujo postulas, ke ĉiuj soldatoj de fremdaj registaroj forlasu ilin, kaj ili mem volas regi sen fremduloj [...], sed la situacio estas katastrofa: la araboj kontraŭ la judoj, la judoj kontraŭ araboj, kaj Britujo kontraŭ ili ambaŭ. [...] Kio okazos? Ĉu denove ni donos nian vivon senkulpe? Ĉu denove regos en la mondo la morto kaj la sango? Pro kio silentas la mondo?" xi S-ano Kapitano M. H. Robinson el Anglio estas pli aludema: "Mi ne deziras polemiki per tiu ĉi artikoleto ion rilate al la situacio politika de la juda-araba malkonkordo [...], mi nur volas priskribi miajn impresojn, vizitante kolektivan kolonion hebrean ('kibuco')".xii
Finiĝis la esperantista tabuo koncerne la lokan, baldaŭ kulminiĝontan konflikton.
Venis nova tempo.
Post la milito de 1948-9, sekve de la tumultoj de milito, homperdoj, kaj forlaso de eksterlandaj soldatoj, ambaŭ PEL kaj EEA suferis konsiderindan malfortiĝon. Almenaŭ pri PEL skribis Josef Kohen-Cedek: "Nur en aŭtuno 1949 ni denove kunvenis en Tel-Aviv, por prikalkuli niajn homperdojn, kuraci la vundojn kaj restarigi nian landmovadon".xiii Tamen, dum por EEA la milito signifis mortobaton, PEL kiu alinomiĝis je ELI post la fondiĝo de la juda ŝtato Israelo en majo 1948, daŭre evoluis, i.a. danke al vasta enmigrado de judaj esperantistoj ĉefe el Eŭropo. Tiun avantaĝon ne ĝuis EEA, kiu en 1951 haltis,xiv eligante tamen lastan stertoron per registrado de iu "Mezorienta Esperanto-Federacio" ĉe la Ministerio pri Socialaj Aferoj.xv Kvankam en oktobro 1952 opiniis anonima intervjuito al hebrea gazeto, ke en Egiptio daŭre estas aktiva E-asocio, tiu intervjuito konfesis: "antaŭe estis fortaj amikecaj kontaktoj inter la du asocioj [Palestina kaj Egiptia], sed tiuj ĉesis kun la komenco de la milito. En Bet-Leĥemo troviĝas ĝis hodiaŭ 'delegito', nome gvidanto de esperantista 'filio' kiu... ne ekzistas".xvi Certe la malfermita limo inter la nun malamikaj landoj, malpliigis al la restintaj izolitaj egiptiaj s-anoj la eblon praktiki sian esperantistecon. Relative facila trajna vojaĝo el Kairo al Tel-Avivo aŭ Jerusalemo, kio estadis antaŭe tiom kutima, kaj kio povus adekvate kompensi la maleston de proksime loĝantaj esperantistoj, estis post majo 1948 malebla. Evidente Esperanton en Egiptio neniel helpis la ŝanĝiĝanta reĝimo en 1952 post la tiel nomata 'oficira revolucio', kiu kaŭzis sociajn ŝanĝojn, ĉefe rilate al la kleraj tavoloj, kaj forlasadon de eksterlandanoj.
Laŭ Lins, Nassif Issac estis longtempe la sola araba delegito dum Universalaj
Kongresoj,xiv sed tamen ankaŭ la maljuna Megalli
(kiu dume jam dividadis sian vivon inter Egiptio kaj Germanio)xvii,
renkontadis ELI-anojn en UK-oj dum la 80-aj jaroj.xviii
Dum la alternativa IJK en Israelo, 1967, vizitis grupo ĉe Anastas.xix
Ankoraŭ en 1979 rakontis israela junulo pri la gastamo kiun li ricevis iam ĉe araba samideano en
Bet-Leĥemo.2
xx
Sed tio estis verŝajne la lasta restaĵo de la erao ĝis 1948. Dum la jaroj estis ja hazardaj
renkontoj de arabaj kaj judaj esperantistoj en UK kaj IJK, sed tiuj estis sporadaj, kaj certe ne reprezentis
konstantan kunlaboron kiel iame.
Renkontiĝo de ELI-anoj, eks–PEL-anoj kaj eks–EEA-ano De maldekstre: Epilogo
La decido de la landa jarkonferenco de ELI, el la 15-a de aprilo 1979 tekstas:
"La israelaj esperantistoj [...], kiuj opinias, ke la Internacia Lingvo estas unu el la plej valoraj
instrumentoj por semi kaj proksimigi la veran humanan pacon inter diversaj homoj kaj nacioj, deklaras
kun kontento kaj ĝojo, ke ili bonvenigas la subskribon de la paca traktato inter Israelo kaj
Egiptio." xxi
Kelkajn monatojn poste, ricevis prezidanto de ELI A. Manor kaj la sekretario J. Giladi leteron el la buroo
de ĉefministro Menaĥem Begin:
"Bonvole akceptu la elkoran dankon de la Ĉefministro pro la gratuloj, okaze de la decido
aljuĝi al li la Pacan Nobelpremion, kune kun la Prezidento Saadat.
Sinjoro Begin kredas, ke la vera premio estas la Paco mem. Ni daŭrigos penadi por ĝin akiri." xxii Ĉu tio ĉi signifas, ke la paco ne bezonas Esperanton por efektiviĝi?
La aŭtoro de ĉi-linioj ne konsentas kun tiu ĉi hipotezo. Packontrakto estas nur skeleto.
Estas la homaj rilatoj kiuj animas la pacon, kaj Esperanto liveris vivan ekzemplon de fortaj amikaj rilatoj,
jardekojn antaŭ la pac-kontrakto, en la jaroj 1924-1948.
kaj pacreve praktikis la esencon de Esperanto ______________________________________
|
